ਤ੍ਰਿਕਾਲਬਦ੍ਧਂ ਪਾਪਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਕਥਾ।
ਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵੈਰੇਣ ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਵਰੇ ऽਯਜਦ੍ ਭਵਮ੍
ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਘਾਟ 'ਤੇ ਭਵਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਸਹੈਵ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਰਾਗਤਾ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਆ ਗਏ।
ਦਧੀਚੋ ਨਾਮ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षਿਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਦਧੀਚੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
ਸ ਦੇਵਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਰੁਦ੍ਰੋ ਵਿਧਿਨਾ ਕਿਂ ਨ ਪੂਜ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ?
ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯੇਤਿ ਨੇਜ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਲਈ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।
ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਮਯਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ—
ਸਂਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞੈਰ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਕਿਲ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ
ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਗ੍ਨਃ ਕਪਾਲੀ ਵਿਕृਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਨੰਗਾ, ਕਪਾਲ ਧਾਰੀ, ਵਿਅੰਗ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਉਹ (ਰਿਵਾਜ਼) ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋ ऽਸੌ ਭਗਵਾਨਿਜ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਤਵ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਲੋਕੈਕਸਂਹਰ੍ਤਾ ਕਾਲਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸੋ ऽਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤੀਵ੍ਰਰੋਚਿਃ ਕਾਲਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਾਙ੍ਕਰੀਤਨੁਃ
ਉਹ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨੀਲਗ੍ਰੀਵੋ ਵਿਲੋਹਿਤਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਰਜ, ਆਦਿਤਯ, ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਨੀਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯੈਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਂ ਰੁਦ੍ਰਮੂਰ੍ਤਿ ਤ੍ਰਯੀਮਯਮ੍
ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਸਰੂਪ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
ਸਰ੍ਵੇ ਸੂਰ੍ਯਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਾ ਨ ਹ੍ਯਾਨ੍ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਰਵਿਃ
ਸਭ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਵੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ।
ਬਾਢਮਿਤ੍ਯਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸਾਹਾਯ੍ਯਕਾਰਿਣਃ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।'
ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ੋ ऽਥ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਭੂਯ ਏਵ ਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਅਪੂਜਯਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਵਾਕ੍ਯਂ ਮੋਹਿਤਾ ਵਿष੍ਣੁਮਾਯਯਾ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਟਕ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
ਨਾਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਦੇਵਮੀਸ਼ਾਨਮृਤੇ ਨਾਰਾਯਣਂ ਹਰਿਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।
ਪਸ਼੍ਯਤਾਮੇਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦਨ੍ਤਰਧੀਯਤ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਲੋਕ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਰਕ੍ਸ਼ਕਂ ਜਗਤਾਂ ਦੇਵਂ ਜਗਾਮ ਸ਼ਰਣਂ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਗਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।
ਰਕ੍ਸ਼ਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਰਣਾਗਤਰਕ੍ਸ਼ਕਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਰ੍षਿਗਣਾਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਵਿषਃ
ਉਹਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ, ਵੇਖਿਆ।
ਨਰਃ ਪਾਪਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਹਦ੍ ਵੈ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਨਸਾਨ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਦਣ੍ਡੋ ਦੇਵਕृਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਦ੍ਯਃ ਪਤਤਿ ਦਾਰੁਣਃ
ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸਜ਼ਾ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਗਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਸਾਹਾਯ੍ਯਕਾਰਿਣਃ
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ,
ਵਿਨਿਨ੍ਦਿਤੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੋ ਲੋਕਵਨ੍ਦਿਤਃ
ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਹ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਸਕ੍ਤਮਾਨਸਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਝੂਠੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਹ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਘੋਰਂ ਕਲਿਯੁਗਂ ਕਲਿਜੈਃ ਕਿਲ ਪੀਡਿਤਾਃ
ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਜੁਗ ਆਉਣ ਤੇ, ਕਲਿ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ।
ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ऽਪਿ ਪਰਾਙ੍ਮੁਖਃ
ਹਰਿ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।