ਅਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪੁਣ੍ਯਮृषਿਭਿਃ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਅੱਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚਲਾਏ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਪਾਸ਼ੁਪਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਰਤੋ ऽਭਵਤ੍
ਪਾਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਦਾਨ੍ਤੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧਃ ਸਂਨ੍ਯਾਸਵਿਧਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ, ਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿषਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਪਾਰਗਮ੍
ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਨੁਰਵੇਦ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ।
ਸਮੁਦ੍ਰਤਨਯਾਯਾਂ ਵੈ ਦਸ਼ ਪੁਤ੍ਰਾਨਜੀਜਨਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
ਅਧੀਤਵਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਂ ਵੇਦਂ ਨਾਰਾਯਣਪਰਾਯਣਾਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ।
ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਜਜ੍ਞੇ ਮਹਾਭਾਗੋ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ
ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਵਾਦਂ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਸ਼ਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸੋ ऽਭਵਤ੍
ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਥੋਚਿਤਾਂ ਪੂਜਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ਾਯ ਪ੍ਰਦਦੌ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਜਦੋਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੋਈ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਖੁਦ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦਿੱਤੀ।
ਪੂਜਾਮਨਰ੍ਹਾਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ ਜਗਾਮ ਕੁਪਿਤੋ ਗृਹਮ੍
ਅਣਉਪਯੋਗ ਪੂਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸਹ ਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯੈਨਾਂ ਭਰ੍ਤ੍ਸਯਾਮਸਾ ਵੈ ਰੁषਾ
ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਾਂਟਿਆ।
ਤ੍ਵਮਪ੍ਯਸਤ੍ਸੁਤਾਸ੍ਮਾਕਂ ਗृਹਾਦ੍ ਗਚ੍ਛ ਯਥਾਗਤਮ੍
ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਡੀ ਅਣਉਪਯੋਗ ਧੀ ਹੈਂ; ਜਿਵੇਂ ਆਈ ਸੀ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾ।
ਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯ ਪਿਤਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਦਦਾਹਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਲਿਆ।
ਹਿਮਵਦ੍ਦੁਹਿਤਾ ਸਾਭੂਤ੍ ਤਪਸਾ ਤਸ੍ਯ ਤੋषਿਤਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਹਿਮਾਵਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਗਈ।
ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਕੁਪਿਤਃ ਸਮਾਗਤ੍ਯਾਥ ਤਦ੍ਗृਹਮ੍
ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਾ।
ਸ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਸੁਤਾਯਾਂ ਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਪੁਤ੍ਰਮੁਤ੍ਪਾਦਯਿष੍ਯਸਿ
ਤੂੰ, ਮੂੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ।
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋ ऽਪਿ ਕਾਲੇਨ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸੋ ऽਭਵਤ੍
ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ।
ਵਿਸਰ੍ਗਂ ਦਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਦਕਸ਼ ਤੱਕ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ ਸੂਤ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ऽਨ੍ਤਰੇ
ਸੂਤ ਜੀ, ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਕਿਮਕਾਰ੍षੋਨ੍ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਹੁਣ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਤ੍ਰਿਕਾਲਬਦ੍ਧਂ ਪਾਪਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਕਥਾ।
ਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵੈਰੇਣ ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਵਰੇ ऽਯਜਦ੍ ਭਵਮ੍
ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਘਾਟ 'ਤੇ ਭਵਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਸਹੈਵ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਰਾਗਤਾ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਆ ਗਏ।
ਦਧੀਚੋ ਨਾਮ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षਿਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਦਧੀਚੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
ਸ ਦੇਵਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਰੁਦ੍ਰੋ ਵਿਧਿਨਾ ਕਿਂ ਨ ਪੂਜ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ?
ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯੇਤਿ ਨੇਜ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਲਈ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।
ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਮਯਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ—
ਸਂਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞੈਰ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਕਿਲ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ
ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਗ੍ਨਃ ਕਪਾਲੀ ਵਿਕृਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਨੰਗਾ, ਕਪਾਲ ਧਾਰੀ, ਵਿਅੰਗ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਉਹ (ਰਿਵਾਜ਼) ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋ ऽਸੌ ਭਗਵਾਨਿਜ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਤਵ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।