ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਦਬਾਹੁ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਉਰਜਾ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਾਲਖਿਲਯਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਪੁੰਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੁਵਾਹਾ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ—ਨਿਰਮੱਥਿਆ, ਪਵਮਾਨਾ ਅਤੇ ਵੈਦਯੁਤਾ, ਜੋ ਪਾਵਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੈਂਤਾਲੀ (45) ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਉਨੰਜਾ (49) ਅੱਗਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ ਅਤੇ ਬਰਹਿਸ਼ਦ—ਇਹ ਦੋ ਭਾਗ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਗੰਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਮਵਤ ਤੋਂ ਜਨਮੀ। ਇਸ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ, ਹੁਣ ਮਨੁ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੁਣੋ। ਸਤਰੂਪਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਸਲਿਸ਼ਟਾ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵਿਖੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸਨ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੀਰਣਾ ਅਤੇ ਮਹਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਵੈਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਵਿੱਚ, ਅਗਨਿਸ਼ਤੁਤ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਅਤੇ ਅਭਿਮਨ्यु ਜੰਮੇ। ਅੰਗ, ਸੁਮਨਸ, ਸਵਾਤੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਉਹ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪૃਥੁ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਖਿਆਕਰਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੂਤ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਵਾਚਕ ਹਨ—ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਤਰੇ। ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਵਾਚਕ ਮੈਂ ਆਪ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ! ਹਰੀ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਿਣਾ ਜੀਵਿਕਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਤਪ ਕਰਿਆ। ਖੁਦ ਦਾਮੋਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ, ਹੇ ਮਧੂਸੂਦਨ। ਖਿਖੰਡਨ, ਹਵਿਰਧਾਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਧਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਇਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸੁੰਦਰ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਵੈਰਾਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਲਈ ਅਗਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।