ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਹ ਮਾਤਾ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਅਰਥ-ਗਿਆਨੀ, ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਧਰਮੀ, ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਆਧਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ, ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਰਾਕਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿਖਾ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਹੋਰ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰੂਪ ਦੋ ਅੱਖਾਂ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚੌੜਾ ਮੱਥਾ ਚਮਕਦੇ ਤਿਲਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਯਾਲੂ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਖਿਰਕਾਰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ 'ਸ਼ਿਵਾ', ਮੰਗਲਤਾ ਦੀ ਆਸਰਾ, ਆਖਦੇ ਹਨ। ਅਗਿਆਨ, ਪਾਬੰਦੀ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਂਚ ਤੱਤ—all ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪ ਸਾਰੇ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਚਦੀ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਪ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਆਪ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼ਿਵਾ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਅਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਾਯੂ ਹੈਂ; ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕੁਮਾਰਕਾ ਹੈਂ। ਸਾਂਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਪਿਲ ਮਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ; ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈਂ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਾਮ ਵੇਦ ਹੈਂ; ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਹੈਂ। ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮਾਇਆ ਹੈਂ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪ ਸਮਾਂ ਹੈਂ। ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੈਂ; ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ 'ਗੁਪਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਹੈਂ; ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈਂ। ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਰੁੰਧਤੀ ਹੈਂ; ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸੁਪਰਣ ਹੈਂ। ਜਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਹੈਂ; ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਸਤ-ਰੁਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਜੋ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਅੰਡ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ, ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ।