ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਧੋਣ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਛੋਟੇ ਅਣਗਿਣਤ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਭਾਗਿਆੰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਸ੍ਰੀਧਰ ਦੇ ਅਰਧਾੰਗੀਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹੀ ਦੇਵੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਿਹਿਕਾ ਦੀ ਧੀ ਤੇ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਰਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਤੋਂ ਸਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਝਲਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਜ੍ਰ-ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਜ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਜੀਭ ਵਾਲੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਚੰਦ੍ਰਮਈ, ਕੰਬਲਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਸਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੰਪਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਦਿਵ੍ਯਾ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਇਛਿਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਤੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਯੋਗ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ, ਸੁਖਮ ਨਾਡੀ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਾਹਕ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਧਰਮ-ਰੂਪ, ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਸਮੂਹ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕਾ, ਧਰਮ-ਸੁਭਾਵ, ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਯੋਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਰੇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ, ਆਕਾਸ਼-ਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਭਗਤ ਡਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿਖਾ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਨੇਤਰ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੋਮਲਤਾ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਲਟਾਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਚੌੜਾ ਮੱਥਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਤਿਲਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਲਾ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਅਣੰਤ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੀ। ਭਗਤ ਨੇ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਤੇ ਅਪਰਗਟ, ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੋਈ ਮਾਂ! ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਹੋਰ ਜੋ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ 'ਸ਼ਿਵਾ', ਮੰਗਲਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਗਿਆਨ, ਸੀਮਾ, ਮਾਇਆ, ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਤੱਤ ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਭੂਤ—all ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ, ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਅਪਕ, ਸੁਖਮ, ਪਰਮ-ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਸ਼ਿਵਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹਵਾ ਹੈਂ; ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕੁਮਾਰਕਾ ਹੈਂ। ਸਾਂਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਪਿਲ ਦੇਵ ਹੈਂ; ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈਂ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਾਮ ਵੇਦ ਹੈਂ; ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਗਾਇਆਤਰੀ ਹੈਂ। ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮਾਇਆ ਹੈਂ; ਸਮਾਂ ਮਾਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਮਾਂ ਹੈਂ। ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈਂ; ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਹੈਂ; ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈਂ। ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਰੁੰਧਤੀ ਹੈਂ; ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸੁਪਰਣਾ ਹੈਂ। ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਸਤਾਰੁਦ੍ਰੀਆ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਤ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਉਂਤਤਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।