ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੈਤਰ, ਪੀਲੇ ਚੋਲੇ ਵਾਲੇ, ਅਜਰ-ਅਮਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰੂਪ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਲਕੜ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਦ੍ਵੈਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਵੇਂਗਾ।" "ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਿਆਨ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ—ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਯੋਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੁਢਲੀ ਵਿਧੀ ਤੇ ਆ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਪੂਰਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੈ, ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ?" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸਦਾ ਆਨੰਦ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ; ਕਾਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਕਰਮ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।" "ਹੋਰ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ? ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮਾਰਗ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਰਤ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?" ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁਣੇ ਦੱਸੋ।" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਨ ਤੇ ਇਰਾਦੇ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਰੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਕਤਿ-ਆਸਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕਈ ਸਿਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਥਾਂ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁੱਝੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਪਿਤਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ, ਤੇਜੋਮਈ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਨਿਵਾਸ, ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੱਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤਿ ਵੇਖੀ—ਸ਼ਾਂਤ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਮੰਗਲਮਈ। ਇਹੀ ਆਨੰਦਮਈ, ਅਡੋਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਉਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਵਸਥਾ—ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਆਖਰੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਮਾਇਆ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।