ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੰਤਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਤੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ, ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਅਤੇ ਅਣਮਾਪ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਸਪਰਸ਼, ਗੁੰਝੀ ਹੋਈ, ਕਮਲ ਰੂਪ, ਤੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਵਾਕ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅੰਸ਼, ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਪੰਥ ਹੈ। ਉਹ ਅਭਿੰਨ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਵਾਂਸ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਾਂਸ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭੈਣ, ਪਤਨੀ, ਪੂਰਨ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਯੋਗ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਗੰਗਾ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਨੇਕ, ਕਮਲ-ਤਲ, ਭੋਗਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਹੈ। ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਤੇ ਪਰਮ ਅਰਥ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ। ਮੋਹਕ, ਮਨ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਤਪਸਵੀ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਮਾਤਾ, ਯੋਗ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਵਰੀ, ਪੂਜਨਯ, ਸੁਰਭੀ, ਨੰਦਿਨੀ, ਤੇ ਨੰਦੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਸਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚਾਹਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਮਾਂਡੀ, ਧਨ-ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨੀ, ਸੁਗੰਧਿਤ, ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ, ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਸੁਭਾਗਾ, ਤੇ ਪੀਲੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਆਦਿ, ਦਿਲ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ, ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਦੁਰਗਾ, ਕਾਤਿਆਯਨੀ, ਭਯੰਕਰ ਚੰਡੀਕਾ, ਚਰਚਿਕਾ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਰਦਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਮਲ-ਮੁਖੀ, ਕਮਲ-ਸਮਾਨ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਭੈਣ, ਪੂਜਯ, ਚੁਣਨਯ, ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਤਕਾਰੀ, ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਪੂਜਨਯ, ਅਜੈ, ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ। ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀ, ਯਸ਼ੋਦਾ, ਛੇ ਪੰਥਾਂ ‘ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ, ਸਾਲ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਛੀ-ਝੰਡਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਪੰਛੀ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ, ਸਰਵੋਚ ਕੀਮਤੀ, ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਿਜਈ, ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀ, ਗਹਿਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸੈਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਹੈ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਗੁਪਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਹੈ। ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੇਵਾਂ, ਤੇ ਪਰਮ-ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੰਤ-ਸ਼ਯਾਨ ਤੋਂ ਅਭਿੰਨ, ਤੇ ਨਰਾ-ਨਾਰਾਏਣ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ। ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੁੰਦਰ-ਛਾਤੀ ਵਾਲੀ, ਗੋਰੀ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ, ਧਨ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਮਧਯ ਰੂਪ, ਕਮਲ-ਅੱਖੀ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਬੈਠੀ, ਧਰਮ, ਅਧਰਮ, ਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਅਸਾਧਾਰਣ ਗਹਿਰਾਈ ਦੀ ਆਧਾਰ, ਸਦਾ ਵਸਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਗਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਨਿਸ਼ੰਭਾ ਦੀ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਅਤੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੰਕਰੀ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਗਉ, ਗੌਰੀ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਦੂਜੀ, ਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਉਸ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਗਣਤ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।