ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਫਿਰ, ਵਿ਷्णੂ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਤੀ, ਜੋ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ, "ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ, ਜੋ ਵੀ ਪੁੱਛਣ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਯੋਗੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਲੁਕਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਮੋਖ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਆਕਾਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਹਿਮਵਤੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਗਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਨਮਜਾਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁਢਲੀਆਂ ਜੜਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਦੋਹਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਜਾਣੂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਆਧਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਅੱਗੇ ਜੋ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਪੁਰਖ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ 'ਕਾਲ', 'ਹਰੀ', 'ਪ੍ਰਾਣ' ਅਤੇ 'ਮਹਾਦੇਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਲ (ਸਮਾਂ) ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਗਨੀ, ਹਰਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ। ਯੋਗੀ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ (ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਰਾਹੀਂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਜਾਦੂਗਰ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਕਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਮਾਂ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਧਾਨੀ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਗਤ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਆਪ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇਕੋ ਅਦਵਿਤੀਯ, ਅਨੰਤ, ਵਿਅਪਕ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਮੰਗਲਮਈ (ਸ਼ਿਵ) ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜੋ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੋਗੀ, ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਪਰ, ਇਹ ਭੇਦ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਪਰੰਗਤ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਭੋਗਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਪਰਦੀ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜੋ ਤੱਤ-ਦਰਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਮਹਾ-ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ, ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ, ਆਤਮ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵਾਤਮਿਕਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਸਮੇਤ, ਪਾਰਵਤੀ, ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਹੈ, ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।