ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਨੁੰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਝੁਕਾਇਆ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਮਾਤਾ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ।” ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੇਣਗੇ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਉਪਰੰਤ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਰਿਸ਼ੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਘੁਟਣੇ ਟੇਕ ਕੇ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੇ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੋ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ, ਅਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਭੇਦ ਅਤੇ ਅਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ, ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਹੋ, ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਹੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਹੇ ਪਰਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋ, ਮਾਤਾ ਹੋ, ਹੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹੋ, ਅਵ੍ਯਕਤ, ਅਨੰਤ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਸ਼ਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਮਾਨੋ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਜਰ-ਅਮਰ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੋ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਜਗਤ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।” ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਕਤੀਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਦ੍ਵੈਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਤੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇਂਗਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਿਆਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਿਕ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਮੁਲ਼ ਉਪਾਏਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ, ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪੂਰਨ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਦ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।” ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਿਆ, “ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ?” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸਦਾ ਆਨੰਦ, ਆਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ — ਇਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ; ਕਾਰਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਕਰਮ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਲਯ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।” ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ? ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਯ ਉਪਾਏਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਰਤਾਂ ਕੀ ਹਨ? ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਅੱਜ ਹੀ ਦੱਸੋ।” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।