ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗਧਾਰੀ ਦੇ ਆਦਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਵੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਉਪਰੰਤ ਜੋ ਵਰ ਦਿਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦਵੈਪਾਯਨ ਵਲੋਂ ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਕਰਮ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ। ਪਰਾਸ਼ਰਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਕਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਰ ਵੀ ਵਰਣੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਦਾਇ, ਅਤੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ, ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਨਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਖੰਡਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਅਵੇਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਗੁਪਤ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਕਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਖੱਪਰ ਧਾਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਮੰਕਣਕ ਦੇ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਦੇਵਦਾਰੂ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਵਰ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਲਯ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀਜ ਰੂਪ ਜੋਗ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਵਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ, ਅਲੌਕਿਕ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਸੁਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਨ੍ਯ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨ ਵਿਚ ਭਟਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।