ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਜਗਤਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦਿਵ੍ਯ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਗਿਰਿਸ਼—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਅਨੁਗ੍ਰਹਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ ਵੀ ਬਿਆਨ ਹੋਈ। ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਵਲੋਂ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਵਰਾਂ ਦੀ ਦਾਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਭਿ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਵਤਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਅਤੇ ਵਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਿਆਨ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵ-ਦੇਵ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਧਨਾਰੀ (ਆਧਾ ਪੁਰਖ, ਆਧਾ ਇਸਤਰੀ) ਰੂਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਆਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਬਣਨਾ ਵੀ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਨਾ ਤੇ ਵਰ-ਦਾਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਈ। ਫਿਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਯਜ੍ਨ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਵੀ ਆਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਦਾ ਵਧ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੇ, ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਦਾ ਦਮਨ ਅਤੇ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਈ। ਬਾਣਾਸੁਰ ਦਾ ਦਮਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਵਲੋਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵੀ ਆਏ। ਫਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਹਰੀ ਦਾ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਨਮ ਹੋਣਾ ਵੀ ਆਇਆ। ਮਹਾਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਵਰ ਦੀ ਕਥਾ ਆਈ। ਫਿਰ ਦੁਆਰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਭੈ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਆਈ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਲੋਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਿਤਨੇਮ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਈ। ਫਿਰ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਵਰ ਦੀ ਕਥਾ ਆਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੁਵੈਪਾਇਨ ਵਲੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਣਨਾ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਕਰਤਬਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਾਸ਼ਰਯ-ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਲਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਵਰ ਵੀ ਆਏ। ਮਹਾਨ ਫਲ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦਾ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ, ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਨਾ ਵੀ ਆਈ। ਦਵੀਪਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਆਈ। ਫਿਰ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਅਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਵਿਅੰਜਨ ਗੁਪਤ ਵਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਵੀ ਹੋਈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਖੋਪੜੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਭਟਕਣਾ ਵੀ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਮੰਕਣਕਾ ਦੇ ਦਮਨ ਦੀ ਕਥਾ ਆਈ। ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਦੇਵਦਾਰੁ ਵਣ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਦਾ ਵੀ ਉਥੇ ਆਉਣਾ ਵੀ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਵਰ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਲੀਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ ਸਤਿ-ਧਰਮ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।