ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਅਸਤੀਤਵ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਅਸਤੀਤਵ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਖੰਡ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਜਾਦੂਗਰ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਾਮਨ ਅਤੇ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਹਨ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ, ਅਤੇ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਉਹ ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਅਸਰਾ, ਉਹੀ ਲਕੜੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਰਮ ਪੁਰਾਣਾ ਗਦਾਧਰ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਲੱਛਣ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵੀ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਲੱਛਣ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ਿਓ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਉਤਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਧਰਮ ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਾਮਸੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਕਮਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਇਹ ਵੀ ਆਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਣੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਗਿਰਿਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਈ। ਪਿਨਾਕੀ (ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ) ਵਲੋਂ ਅਨੋਖਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਭੀ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਆਇਆ। ਮਹੇਸ਼ਾ ਦਾ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਵਾਧੂ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਧਨਾਰੀ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਵੀ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਬਣਣਾ ਵੀ ਆਇਆ। ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਰੂਪ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਆਈ। ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣਾ ਵੀ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਦੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਨਾ ਅਤੇ ਦੱਖ ਯਜ্ঞ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਵੀ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਅੰਧਕ ਦਾ ਦਮਨ ਅਤੇ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਬਾਣਾਸੁਰ ਦਾ ਦਮਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਵਲੋਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ—ਹਰੀ—ਦਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦਵਾਰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਰਵੋਤਮ ਤੱਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।