ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਰੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਰਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੇ। ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਜਿਹਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਕੰਵਲ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਯੂ, ਅਗਨੀ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਬੀਜ ਸਹਿਤ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਵੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼्वर ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਢੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੰਦਰਦੁਯੁਮਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਮਾਧਵ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਗਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਵਿਆਪਕ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਧਵ, ਯਜ੍ਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸੱਚ, ਚਿੱਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰਚਨਹਾਰ, ਜਾਦੂਗਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਾਮਨ, ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ, ਤੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰਾ ਹੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਹੇ ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ, ਤੂੰ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਤੇ ਲਕੜੀ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਕੁర్మਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗਦਾਧਰ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਾਸਤੇ ਵਿਉਂਤ ਰਚਿਆ। ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਲੱਛਣ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਏਕਤਾ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਲੱਛਣ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਹਿਰਣ੍ਯਗਭ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਮ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੇ ਉਤਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਤਾਮਸੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਵਰਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੰਵਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।