ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਅਜਰਾ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਤੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸਾਰ ਰੂਪ ਹੈ। ਇੰਦਰ, ਆਦਿਤਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿਰਗੁਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰ ਰਚਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਸਭੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ—ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਨਿਰਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗਿਰੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੇ। ਵੇਦਕ ਪਰੰਪਰਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼, ਜੋ ਆਰੰਭ, ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਐਸਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੌਭਾਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਯੂ, ਅਗਨਿ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਗਨਿ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨਾਦਿ, ਅਬਿਨਾਸੀ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਢੰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਇੰਦਰਦੁਮਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਮਾਧਵ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮਾਧਵ, ਯਜਮਾਨ ਦੇਵ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੰਦਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ। ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੰਦਨ। ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਨਮਨ। ਉਚੇ-ਨਿਚੇ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਮਾਇਆਵਾਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਾਮਨ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੁਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲਯ ਅਤੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ! ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੋ।