ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਦੋ ਰਾਖਸ਼—ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਜਾਣ। ਵਿ਷ਣੂ ਨੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਜਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮਧੁ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਹਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਜੂਦ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿ਷ਣੂ ਅਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾ ਦੇਵੀ, ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋ ਗਏ। ਉਹ ਆਦਿ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ—ਜੋ ਅਤਿ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਹਨ—ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਖੋ ਜਾ ਪਈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਤ ਨਾਮਕ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੇ ਰੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਭੀਮ, ਉਗ੍ਰ, ਮਹਾਦੇਵ—ਇਹ ਸੱਤ ਨਾਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਨ: ਦীক্ষਿਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਚੰਦਰ—ਇਹ ਅੱਠ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ-ਅੰਗੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸਰਵੋਚ ਪਦਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਵਾਹਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦীক্ষਾ ਅਤੇ ਰੋਹਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ। ਸਕੰਦ, ਸਰਗ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਬੁਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੰਤਾਨ, ਕਰਤੱਵ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਵੈਰਾਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਮਰ, ਅਜਰ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਣ ਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਆਨੰਦੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰੀ ਸਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਹਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰ੍ਹਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, “ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹੋਰ ਐਸੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰੋ ਜੋ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਣ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਐਸੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਅਸ਼ੁਭ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਡੋਲਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਸਵੈ-ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਇਕੋ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। “ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਹੋ।