ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਜਨਦ (Pañcanada) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਭੈਰਵ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਭਵ (Bhava) ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਚਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੂਜਿਆ ਸੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਸ਼ੈਵ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਚੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਮਹਾਨ ਨਕੁਲੀਸ਼ਵਰ (Nakulīśvara) ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਦਯਮਾਨ ਹਨ। ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਵ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਇਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਮਰ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ (Bhīmeśvara) ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਪਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਰਾਣਸੀ (Vārāṇasī) ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਕਰੋੜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਯੋਗੀ ਵੀ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਇਸ ਜਗਤ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹੋਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਕਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪੁਤਰਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਦੀ ਵਯਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ—ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਕਛੁਆ (ਕੂਰਮਾ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। “ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਮਹਾਂ ਯੋਗੀ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲਯਾ (ਦਿੱਲੀ) ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।” ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਲਯਾ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਧੂ ਇਸ ਲਯਾ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਕਾਲੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਰਚਨਾ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਨਰ-ਰਚਨਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੀ, ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਯਾ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਰਚਨਾ, ਦੋਵੇਂ, 'ਪ੍ਰਲਯ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਆਵਧਿਕ ਲਯਾ (Occasional Dissolution) ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਲਯਾ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਅਸਹਿਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਸੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।