ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਥਾਨ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਮਲਾਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ, ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।’’ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵਾਸ ਕਰੋਂਗੇ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖੋ, ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ।’’ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ‘‘ਨੈਮੀਸ਼’’ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਆਦਰਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਨੈਮੀਸ਼ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਾਯੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣਾ ਉਚਾਰਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਮਥਾ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਇੱਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਆਗੂ ਨੰਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੇਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜਧਾਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਰਵ, ਸੋਮ, ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।’’ ਨੰਦੀ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਓ, ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਾ ਜੰਮੇ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ।’’ ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ, ਤਦ ਹਰਾ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਹਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾਵਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਹ ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨੰਦੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ‘‘ਪਿਤਾ! ਪਿਤਾ!’’ ਆਖ ਕੇ ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਾਏ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ, ‘‘ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗਾ।’’ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਆਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।’’ ਨੰਦੀ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ‘‘ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਉਮਰ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿਓ।’’ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਦਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਕਰੋੜਾਂ ਵਾਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।’’ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੈਥੋਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,’’ ਤੇ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਆਏ ਤੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।’’ ਜਦ ਇਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਤੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਮੰਤਰ ਮੁੜ ਨਾ ਜਾਪੀਂ।’’ ‘‘ਤੂੰ ਸਭ ਗਣਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਦੇਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਜਾ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।’’ ‘‘ਤੂੰ ਮਹਾਨ, ਸਰਵਗਿਆਨ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋਵੇਂ।’’ ‘‘ਜਦ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਲਯ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।’’ ਸਹੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਸੁਗੁਣੀ ਕੁਆਰੀ, ਜੋ ਸੁਯਸ਼ਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।