ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ, ਇਹ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਉਪਵਾਸ ਆਦਿ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਣੋ—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਕਿ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਅਸੀਂ ਕੇਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵੱਸੋਗੇ। ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਕੰਢਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ।” ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨੈਮਿਸ਼ ਅਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਵੱਡਾ ਨੈਮਿਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਵਧੀਆ ਵਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਵਾਯੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ, ਭਾਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਥਾ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਥੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਨੰਦੀ ਨੇ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਦਰਜਾ ਤੇ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਬਲਧ-ਧਜਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਵ, ਸੋਮ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।” ਨੰਦੀ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਓ ਜੋ ਜਠਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਰਾ ਉਥੋਂ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਹਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਧਰਤੀ ਚੀਰ ਗਈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬਾਲਕ ਰੂਪ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨੰਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ “ਪਿਤਾ! ਪਿਤਾ!” ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਉਪਨਯਨ ਕਰਵਾਈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਾਏ। ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।” ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਉਮਰ ਦਾ ਵਰ ਦਿਓ।” ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਭਾਗਵਾਨ ਨੇ ਇਕ ਕਰੋੜ ਵਾਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਨੈਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਥੇ ਹੋਈਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ, ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਦੀ ਕਥਾ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਪਰਮ ਪਦਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।