ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਜੀ, ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਦੇ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਜਦੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਅਤਿਅੰਤ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—ਚਾਹੇ ਸਥਾਵਰ (ਅਚਲ) ਹੋਣ ਜਾਂ ਜੰਗਮ (ਚਲਾਇਤ)—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ, ਚਾਹੇ ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਗੰਗਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਰਾਜਨ, ਉੱਚਤਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਸੌ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੋ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਿੰਸਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਦੇਵਕਨਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਿਵਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗੀਨ ਰਥ ਅਤੇ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਗਦੇ ਪਵਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਉੱਥੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਸ ਸਾਲ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਸਲ ਵ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇੱਕ ਸੌ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਖੁਦ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ, ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਪੌਂਡਰੀਕ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਮਹਿਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵੈਯੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਖੁਦ ਕਹੀ ਸੀ।