ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਨੇ ਵ੍ਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਤਪੱਸਿਆ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਦਾਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਦਿ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਦਰਸਾਇਆ। ਉਸ ਭਗਤ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਦੱਸੋ।” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਹੀ ਇੱਕੋ ਅੱਤ ਮਾਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੂਪ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮੈਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੇਂ, ਤਦੋਂ ਤੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।” ਭਗਤ ਨੇ ਫਿਰ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਰਮ ਲੜੀਕਾ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣਗੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਭਗਤ ਨੇ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਚਾਨਕ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਭਗਤ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਘੁੱਟਣੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਗਰੁੜਧਵਜ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਹੇ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ, ਹੇ ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਰੂਪ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੋਂ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵੱਖਰੇਪਣ ਅਤੇ ਅਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਸਰੂਪ ਹੋ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ। ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਹੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਹੇ ਪਰਮ ਕਰਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹੋ, ਮਾਤਾ ਵੀ ਹੋ, ਹੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਅਵ੍ਯਕਤ, ਅਨੰਤ, ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਰੂਪ, ਉਸ ਉੱਚੇ ਅਵਾਸ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਭਗਤ ਨੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਅਜਰ, ਗੂੜ੍ਹ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਲੀਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇਕੋ ਵਿਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਸਰੂਪ, ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।” ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਦ੍ਵੈਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਤੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇਂਗਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਧਿਆਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਮਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਢਲੇ ਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੇ; ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਤ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਪਰਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।