ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੋਗ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ, ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ।” ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਮੁੜ ਧਨ-ਦੇਵਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਹਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਰਵਾਜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਚੌਹਾਂ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਮੋਘੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, “ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜੇ ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਵੈਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੌਣ ਚਾਹੇਗਾ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ? ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਜਾਂ ਸਾਂਝ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਦਮ-ਯੋਨੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।” ਇਸ ਅਤੁੱਲ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੁੜ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਰਮ, ਨਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ। ਇਕ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ—ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ। ਉਸ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈ। ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਪਰਮ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਵਰੂਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਾਡਾ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ।” ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ। ਸਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਪਰਮ ਸੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ...” ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਰਾ, ਮਹਾਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਕਮਾਲੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਹ ਪੀਲੇ ਵਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਅਮਾਪ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਨਾਰਦਨ, ਨੇੜੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਟ ਦੇਖਿਆ। ਉੱਠ ਕੇ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਉਹ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਅਕਲਪਨਯ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਯੋਗੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹੀ ਤੱਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੇਵ, ਇਕੱਲਾ, ਅਭਾਗਾ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।