ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ, ਸੁਗੰਧਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਥਾਂ ਸੀ, ਜੋ ਰਜਾਂ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ, ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ—ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨੁਆਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਇਥੇ ਇਕੱਲਾ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੱਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਸੀ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਯੋਗ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਵਾਮੀ ਜਾਣ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।" ਫਿਰ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?" ਇਸ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ।" ਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕਿਰਪਾਲੂ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਅਤੇ ਵੇਖ।" ਕੁਸ਼ਾਧ੍ਵਜ ਮੁੜ ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਿਆ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਚੌਹਾਂ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਜੰਮੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ—ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਨਰਮੀ ਨਾਲ, ਮਨਾਵਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬੰਦ ਹਨ, ਇਹ ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ। ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੇ ਭਗਵਾਨ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਕੌਣ ਦੁੱਖ ਦੇਣਾ ਚਾਹੇਗਾ? ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ੁਭਤਾ ਤੇ ਸਾਂਝ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਲਿਆ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਦਮਯੋਨੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।" ਫੇਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੁੱਲ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਰਮ, ਅਜਰ-ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ‘ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ—ਨਾਰਾਯਣ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ। ਪਰ ਤੇਰਾ ਇਹ ਐਲਾਨ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਅਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰੈ ਲੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਰਮ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ।" ਜਦ ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਪ ਹੀ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ ਇਹ ਪਰਮ ਸੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਸਕਣ।