ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਭ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਠੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, “ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ। ਦੱਸ, ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰ ਬਣੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ? ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪਤੀ—ਇਹ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਸੀ; ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ। ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਛੋਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਜੋਗੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਜੋਗ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੁੱਚਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕਮਲ ਉੱਗਿਆ। ਉਹ ਕਮਲ ਦੇਵਤਾਈ, ਸੁਗੰਧੀ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਧੰਨ ਹਿਰਣਯਗਰਭ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਉਸ ਥਾਂ ਆਏ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ? ਦੱਸ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ!” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਮਹਾਨ ਜੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣ। ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।” ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਜੋਗੀ?” ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੈਤਰ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ, ਨਰਮ ਬੋਲੀਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲਾ।” ਫਿਰ ਜੋਗ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਿਵਯ ਸਰੂਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਧੰਨ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।” ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਨੇ ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪਰ, ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮ ਕੇ ਵੀ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਮਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਧੰਨ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ, ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਹਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, “ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੌਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ?” “ਸਾਰੀ ਮੰਗਲਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰਸਤਾ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਪਦਮਯੋਨੀ (ਕਮਲ-ਜਨਮੇ) ਵਜੋਂ, ਮੇਰੀ ਹੀ ਖਾਤਰ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਹੋਈ ਹੈ।” ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਰਮ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ—ਨਾਰਾਯਣ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ।