ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵੇਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੱਥ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਸੰਨਿਆਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਦ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ। ਤੇ ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਸੰਨਿਆਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਯਤ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਪਹਚਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨੰਗਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚ ਤੋਂ ਉੱਚ ਜੋਗੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਭਿਖਿਆ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੀ ਘਰ ਤੋਂ ਭਿਖਿਆ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਉਸ ਲਈ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਯਤ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਮੰਡਲ ਲੈ ਕੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੋਏ ਹੋਏ ਕੇਸਰੀ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਉਹ ਆਸ ਪਾਸ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਆਤਮ-ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਫੀ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਖਾਸ ਵ੍ਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਭਿਖਿਆ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵਾਧਿਆਇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਂ 'ਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇੱਕੋ ਘਰ ਦੀ ਭਿਖਿਆ, ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਮੰਡਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਿਖਿਆ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨਾ ਉਸ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਫਲ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖਾ ਕੇ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਸੰਨਿਆਸੀ ਭਿਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਪਾਤਰ ਧੋ ਲਵੇ, ਅਤੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਾਤਰ ਸਾਫ ਕਰੇ। ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਾਤਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਭਿਖਿਆ ਹੀ ਲਵੇ। ਜਦੋਂ ਪਾਤਰ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਤਨੀ ਹੀ ਭਿਖਿਆ ਲਵੇ। ‘ਭਿਖਿਆ’ ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਖ ਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖਾਵੇ। ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ—ਉੱਚੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਮਨੂ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਚਾਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਸੰਧਿਕਾਲਾਂ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਅੱਗੇ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਖੜੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅੱਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।