ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸ੍ਰਾਧ ਸਮੇਂ ਵਾਰਧ੍ਰੋਣ ਮਾਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਅਖੁਟ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ੍ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰਾਧ ਸਮੇਂ ਕੱਦੂ, ਘੀਆ, ਬੈੰਗਣ, ਘਾਹ ਜਾਂ ਸੁਰਸਾ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜ ਮਾਸੂਰੀ (ਕਾਲਾ ਚਣਾ) ਅਤੇ ਭੈਂਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵੀ ਸ੍ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਤਿਆਗਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਨਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਚਾਵਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਿਮਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਸੌਪਰਣ, ਤ੍ਰਿਮਧੁਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਹਨ—ਜੋ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰਾਧਿਆਯ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਜਾਂ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਲ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਰਭ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਦਾਨੀ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ—ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹਨ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਯਜ੍ਯ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਭੋਜਨ ਲਾਈਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਗ ਦਾ ਚਿਤਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੇ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਕਤ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਭੋਜਨ ਲਾਈਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਨੈਸ਼ਠਿਕ, ਸੰਯਮੀ ਜਾਂ ਉਪਕੁਰਵਾਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਘਰ ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉੱਦਮਸ਼ੀਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਾਰੇ ਉਚਿਤ ਨਾਹ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਦਾ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਾਕ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਸੰਬੰਧੀ, ਯਾਜਕ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਭੀ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਭੋਜਨ ਅਸੁਰਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਭੋਜਨ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠਕ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੰਨੇ ਹੀ ਗਰਮ ਅਤੇ ਰੁੱਖੜੇ ਲੱਛੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੇ ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਅਸੁਰਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਬੁਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਦੇ ਵੀ ਸ੍ਰਾਧ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਕਤਲ ਜਾਂ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਛੇ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਬੰਧੂ ਹਨ। ਜੋ ਵੇਦ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰਾਧ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਅਯੋਗਾਂ ਲਈ ਯਜਮਾਨ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਪਤਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਪਾਲਿਕ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ, ਪਾਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਅਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰਾਧ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲ ਸਕੇ ਅਤੇ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਖੁਟ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।