ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅੱਗ ਜਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਪਾਉਣਾ ਸਦਾ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਰਮ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ "ਭੂਤ ਯਜ੍ਨ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੋਜਨ ਰੱਖ ਕੇ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਜ੍ਨ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿੱਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰੇ ਜੋ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ, ਮਾਲਕ ਨੇ ਸਿੱਖਾਇਆ ਕਿ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਯਜ੍ਨ ਹੈ, ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਅਤਿਥੀ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਤਨੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਨਾ ਮੰਨੇ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਖਾਵੇ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਾਲਚ, ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਅਣੁਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਸਮੇਤ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਏ ਹੋਏ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖਾਣਾ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਮਨੁ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੰਜ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਲ ਛਿੜਕਣ ਸਮੇਂ ‘ਤੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਵਰਨ ਹੈਂ’ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਪਾਨ ਅਤੇ ਵਿਆਨ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਆਹੂਤੀ ਦੇਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਆਹੂਤੀਆਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਸਮੇਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਮਗਰੋਂ, ਮੁਹ ਧੋ ਕੇ, ‘ਇਹ ਗਾਂ ਹੈ’ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਮੁਹ ਫਿਰ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਗੰਢ ਹੈਂ’ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਟਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਦੋ ਭੋਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰ ਗ੍ਰਹਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਸਮੇਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਹਣ ਮੁਕ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨ੍ਹਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜੇ ਗ੍ਰਹਣ ਮੁਕਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਜੇ ਡੁੱਬੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਮਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਯਜ੍ਨ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਨਾ ਖਾਓ। ਜਿਸਦਾ ਪਾਠ ਸਿਰਫ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੁਰ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੁੱਟੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਲੇਟ ਕੇ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਘਿਉ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ, ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਕੇ, ਹੱਸਦੇ ਜਾਂ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।