ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅਜੇ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਜਾਣ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਪਾਨ ਤੋਂ ਅਡੋਲ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਤੇ ਸਮਾਨ ਤੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਧਰਮ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਦੇ ਨੀਵੇਂ ਅੰਗ ਤੋਂ ਅਸੁਰ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਤ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਮਕਿਆ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲਏ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਜ਼ਿਆਨੀਆਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਸੰਧਿਆ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜੋ ਰਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨ ਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਜਨਮ ਲਏ। ਇਹ ਜੋਤ, ਹੇ ਮੁਨਿਓ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਤ: ਸੰਧਿਆ (ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਅੰਧਕਾਰ ਤੇ ਰਜਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ, ਉਹ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਵਾਲੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਸਨ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨਾ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਮੂੰਹ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਤ ਸਾਮਨ ਅਤੇ ਉਕਥ ਬਣਾਏ। ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੈਰੂਪ ਅਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਬਣਾਏ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਅਤੇ ਸਵੈਰਾਜਾ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਬਣਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਤੇ ਅਨਾਸ਼ਵਾਨ, ਦੋਵੇਂ, ਚਲਾਇਤ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਸ ਵੱਲ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਹਾਰ ਆਪ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਰਚਿਆ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਅਜਨਮਾ ਉਹੀ ਜੀਵ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਜੀਵ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਵੈਦਿਕ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਵਧੇ ਨਹੀਂ, ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤਾ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਉਪਾਇ ਕੀਤਾ। ਰਜੋ ਤੇ ਸਤੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਤਮਸ ਦਬ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਔਰਤ ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਖ, ਵਿਰਾਜ, ਬਣਾਏ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਵਿਰਾਜ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਤ ਰੂਪਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤੇ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।