ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮਕ ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਰੂਹਾਨੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਤ ਰੁਦ੍ਰੀਯ, ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦੇ। ਅੱਖਾ ਮਾਲਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਾਠ ਸਮੇਂ ਸਿਰ, ਗਰਦਨ ਨਾ ਹਿਲਾਉਣੀ, ਨਾ ਹੀ ਦੰਦ ਵਿਖਾਉਣੇ। ਇਹ ਜਾਪ ਸਦਾ ਇਕਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਜਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਤਦੋਂ ਮੁੜ ਪਾਠ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਪਵਮਾਨੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ, ਸਾਫ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਦਰਭਾ ਘਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਕਰਦੇ। ਪਾਠ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ‘ਓਮ’ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਕਰਦੇ, ਅੰਤ ‘ਨਮਸਕਾਰ’ ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ। ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਜਲ ਦੀਆਂ ਅੰਜਲੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ। ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਲਈ ਜਨੈਊ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੀਰਥ ਤੋਂ, ਸਹੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ। ਆਪਣੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਹੋਰ ਇੱਛਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਜਲਦੀ ਕੀਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਸਭ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਫੁੱਲ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੇ ਰੱਖਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੰਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ ‘ਉਹ ਵਿ਷ਣੂ ਹੈ’ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਈਸ਼ਾਨ, ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਂ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤਰ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ‘ਓṁ ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਆਪ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਪੰਜ ਮਹਾ-ਯਜਨ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਯਜਨ, ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ਼ ਦੀ ਗੰਢੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਫੜ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਦੀਵ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਤ ਯਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੋਜਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਲੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਤ ਯਜਨ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਪਿਤਰ ਯਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਨਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਜਾਤੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਨ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ, ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਿਮਾਨ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਤਨਾ ਯਥਾਵਿਧੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਧਰਮਪ੍ਰਾਣ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਪੂਜਾ, ਯਜਨ ਤੇ ਦਾਨ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।