ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵ ਮੰਨ-ਮੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਗਲਤ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋ ਉੱਤਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਉਪਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੈਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਵ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੋ ਅਵੇਖ (ਅਵ੍ਯਕਤ) ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ 'ਹੇਠਾਂ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ' ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਗੁਣ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮਨਨ (ਚਿੰਤਨ) ਤੋਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪੰਜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਉਹ ਤੱਤਮਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪ ਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਸਮਤਲ ਵਹਾਅ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇਠਾਂ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤਵੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਵਾਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਭੁ ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਲਗੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਸਰਵੋੱਚ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਨਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਹੜਾ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਹੰਝੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਸਰਨਾਰਥੀ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਨਯ ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਰਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਨਿਰਭੀਤ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਜੀਵ ਰਚਾਂਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਅਸ਼ੁਭ ਜੀਵ ਰਚੋ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਪੱਖਵਾਰੇ, ਮਹੀਨੇ, ਅਯਨ, ਸਾਲ ਤੇ ਯੁਗ, ਇਹ ਸਭ ਰਚੇ ਗਏ। ਦਕ੍ਸ਼, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਰਚੇ ਗਏ। ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਅੰਗੀਰਸ ਦੇਵਤਾ, ਦਿਲ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਸੰਕਲਪ ਰਚੇ ਗਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਅਪਾਨ ਤੋਂ ਅਡੋਲ ਕ੍ਰਤੁ, ਸਮਾਨ ਤੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜੀਵ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਹੇਠਲੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੁਰ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਹਨ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁੱਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤੇ ਜੰਮੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਮੰਨਿਆ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਵੱਲੋਂ ਛੇਦਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਸੰਧਿਆ (ਗੋਧੂਲੀ) ਬਣ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।