ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬੈਠਕ, ਚਾਲ-ਚਲਨ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਨਕਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਯੋਗ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਢੱਕ ਲਏ ਜਾਂ ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਹੇ ਜਾਂ ਬੈਠਾ ਰਹੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਸਨ, ਉਹਦੇ ਸਾਏ ਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਰ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਆਗਿਆ ਲਏ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਿਆਰੇ ਜਾਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਥੇ ਥੂਕਣ ਦੀ ਆਦਤ ਰੱਖੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਚਟਾਈ ਜਾਂ ਤਖਤੀ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬੈਠੇ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦੌੜੇ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜੇ; ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਚੱਲਣ, ਉਹ ਨਾਲ ਚੱਲੇ। ਜਦੋਂ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਬੈਠੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੇ, ਲਾਭਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਬੋਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਲਾਉਣ, ਪੱਖਾ ਝਲਣ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਫੜਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਜਾਂ ਚੁਗਲੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੇ। ਜਿੰਨੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗੇ। ਨਾਚ ਵੇਖਣ, ਗੀਤ ਸੁਣਣ ਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਨੀਚ ਜਾਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਕੁਸ਼ਤੀ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੋਹ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਏ। ਮਾਨਵ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਗਲਤ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇ। ਚਾਹੇ ਮਨਾਂ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਗੱਲ ਸਿਖਾਈ ਜਾਵੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਧਰਮਿਕ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾਠ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਵੀ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਧੋਵੇ। ਵੱਖਰੀ ਜਾਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਠ ਕੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਸਵਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਆਦਰ ਕਰੇ ਤੇ ਆਖੇ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ।" ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ। ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੇਦ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਪੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਗੁਰੂ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਧਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਗੁਰੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖੇ, "ਪੜ੍ਹੋ ਜੀ," ਜਾਂ "ਹੁਣ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰੋ," ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ। ਤਿੰਨ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਉਹ "ਓਮ" ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਠ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨਿਯਮ ਤੇ ਆਚਰਨ ਇੱਕ pavittar ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।