ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ, ਰਾਖਾ ਤੇ ਆਸਰਾ, ਪਰਮਪਿਤਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਕਰੁਪਾ-ਹੱਥ ਫੇਰਿਆ। ਉਹ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਚ ਗਈ। ਜਦ ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੱਲ ਲਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਪੰਜ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਹੋਈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਹ ਹਨੇਰਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਬੀਜ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ, "ਤਿਰਛੀ ਧਾਰਾ" ਨਾਮਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਗਲਤ ਰਸਤੇ ਪਕੜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ, "ਊਰਧਵ ਸ੍ਰੋਤਾ" (ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਧਾਰਾ) ਨਾਮਕ ਦਿਵਯ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਤੋਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਜੀਵ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਪ੍ਰਕਟ ਤੋਂ "ਅਵਾਧਰ ਸ੍ਰੋਤਾ" (ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਧਾਰਾ) ਨਾਮਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਤੋਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ, ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਪੰਜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੀ, ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਤੱਤਮਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। "ਤਿਰਛੀ ਧਾਰਾ" ਵਾਲੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪੰਜਵੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, "ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਧਾਰਾ" ਵਾਲੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੱਤਵੀਂ ਹੈ। ਤੇ ਨੌਵੀਂ ਹੈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ; ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਸੋਧੀ ਹੋਈਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਿੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਤਦ ਉੱਚਤਮ ਕਰਤਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਗਵਾਨ, ਭਾਵੇਂ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਹੰਝੂਆਂ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਤੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਜਨ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ। ਓਹੀ ਭਾਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਨਿਡਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਅਸ਼ੁਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰੋ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਰੁੱਖ, ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ। ਪੱਖਵਾਰੇ, ਮਹੀਨੇ, ਅਯਨ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਯੁਗ। ਦੱਖ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਅੰਗੀਰਸ ਦੇਵ, ਦਿਲ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁ। ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਸੰਕਲਪ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਦਾਦਾ ਹਨ।