ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਧੋਣੀ ਦੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਥੁੱਕਦਾ, ਖੰਘਦਾ ਜਾਂ ਗਹਿਰੀ ਸਾਂਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਮੂੰਹ ਧੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ, ਭਾਵ ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ, ਚਾਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੂੰਹ ਧੋ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਜਾਣ ਜਾਂ ਲਹੂ ਨਿਕਲਣ 'ਤੇ ਵੀ ਮੂੰਹ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਉੱਠਣ 'ਤੇ, ਚਾਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧੋ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਰੀਤ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਛੂਹੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਗੰਦਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਫਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੈਠ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਮੂੰਹ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੈਰ ਧੋਏ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਪਾਣੀ ਵੀ ਸਾਫ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਬਾਰਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਂ ਉਪਰੋਂ ਲਿਆ ਪਾਣੀ ਵਰਤਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੁੱਤੀ ਜਾਂ ਅਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਜਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਫੇਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ। ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਰ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੱਥ ਹਿਲਦੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਉਚਿਤ ਪਰਦੇਸੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਜਿਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼, ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੇ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ 'ਦੇਵ' ਅਤੇ 'ਆਰਸ਼' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ, ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਨੀਵਾਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਸਫਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਤਰਜਨੀ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਨਾਲ, ਨੱਕ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਦੋ ਪਾਸੇ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਛੂਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ ਛੂਹਣ 'ਤੇ, ਵਾਇਉ ਅਤੇ ਅੱਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜੀਭ ਦੰਦਾਂ ਜਾਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਸਤੂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬਿਨਾ ਉਚਿਤ ਮਨ, ਉਹ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਮਨੁ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਲ, ਜੜਾਂ ਜਾਂ ਗੰਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਸਤੂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਤੇ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਛੂਹ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਮਲ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਫੜੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਲ-ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਢੱਕਣਾ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ, ਸਮਸ਼ਾਨ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਮਲ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ। ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ। ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਖੱਡਾ, ਜਾਂ ਤੁਰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ। ਖੇਤ, ਜਲ-ਭੂਮੀ, ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਚੌਰਾਹੇ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਰੀਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।