ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ “ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ ਸ੍ਰੀਮਾਨ!” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਕਰਣ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ, ਅਨੇਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਹੀ ਅਸਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਤੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਆਦਰ ਦੇ ਪੰਜ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਪੱਧਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਗਲੇ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ—even ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਦਸਵੇਂ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਰ ਢੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਬੀਮਾਰ ਹਨ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਮੋਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਸਭਾ ਵਿਚ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਸਭਾ ਤੋਂ ਉੱਤੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਭਿੱਖ ਮੰਗੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਤਿਤ ਜਾਂ ਅਸਮਝ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਘਰਾਂ-ਘਰਾਂ ਜਾ ਕੇ ਭਿੱਖ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਤੇ ਭਿੱਖ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਟ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਰੱਖੇ। ਭੋਜਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਮੋਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਟਲ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਿੱਖਿਆਚਾਰੀ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਰਹੋ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਨਾ ਖਾਓ—ਇਹ ਸਦਾ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਭੋਜਨ ਮਗਰੋਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਮੂੰਹ ਧੋਵੋ। ਜਦੋਂ ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਹੋਠ ਛੂਹ ਲਏ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਚਾਦਰ ਪਾਈ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਾਂ ਥੱਕ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਣ, ਖੰਘਣ ਜਾਂ ਥੂਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ (ਭਾਵ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ)—ਭਾਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੂੰਹ ਧੋ ਲਿਆ ਹੋਵੇ—ਫਿਰ ਵੀ ਮੁੜ ਧੋਵੋ। ਅੰਸੂ ਆਉਣ ਜਾਂ ਲਹੂ ਵਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੁੜ ਮੂੰਹ ਧੋਵੋ। ਸੌਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਾਹੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ, ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਇਆ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਛੂਹ ਲਏ, ਜਾਂ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੂੰਹ ਧੋਵੋ। ਸਫਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਬੈਠ ਕੇ ਮੂੰਹ ਧੋਵੋ। ਪੈਰ ਨਾ ਧੋਣ ਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਮੂੰਹ ਧੋ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਜੇ ਵੀ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਨਾ ਧੋਵੋ। ਨਾ ਹੀ ਜੁੱਤੀਆਂ ਜਾਂ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਜਾਂ ਗੁੱਟ ਬਾਹਰ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ। ਨਾ ਹੀ ਝੱਗ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਨਾ ਹੀ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾ ਕੇ, ਨਾ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਕੇ। ਨਾ ਹਿਲਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਨਾ enclosure ਤੋਂ ਬਾਹਰ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਵੈਸ਼, ਔਰਤ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਨੇ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਛੂਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ। ਅੰਗੂਠੇ ਤੇ ਤਰਜਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ‘ਦੇਵੀਯ’ ਅਤੇ ‘ਆਰਸ਼’ (ਰਿਸ਼ੀਯੋਂ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭਟਕਣਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਇਹੀ ਮੁਬਾਰਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਓ, ਚਾਹੇ ਸਰੀਰਕ, ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।