ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਗੂੜੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਰਸਮਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਸ਼ਯ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੇ; ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਚਾਹਤ ਕਰੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਰਾ — ਇਹ ਗੁਰੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਸ, ਵੱਡੀ ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਦਾਈ — ਇਹ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਕਰਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਗੁਣ ਵੀ ਹੋਣ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਤਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਤੀ — ਇਹ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੇ। ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਲਾਭ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰਤੱਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਗਤਿ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਮਨੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨ ਉਠ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ 'ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ' ਕਹੇ। ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਆਦਰਨੀਯ ਜੀ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ; ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਗੁਣ ਹੋਣ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਪਤੀ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਰਜੇ ਦੇ ਆਦਰ ਹਨ, ਹਰ ਪਿਛਲਾ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਮਿਲੇ, ਉਥੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ — ਭਾਵੇਂ ਦਸਵੀਂ ਪੜਾਅ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਦਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਵੱਡਿਆਂ, ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਢੋਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਬਿਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਬੋਲੇ ਸਨਮੁਖ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਏ। ਕਸ਼ਤਰੀ, ਸਭਾ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋਵੇ; ਵੈਸ਼ਯ, ਸਭਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਭਿਖਾ ਮੰਗੀ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਭਿਖਾ ਮੰਗਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਭਿਖਾ ਇਕੱਤਰ ਕਰੇ, ਯਤਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ। ਜੇਕਰ ਭਿਖਾ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਾ ਤੱਕੇ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਸਨਮੁਖ ਬੋਲ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਮਨ ਨਾਲ ਖਾਏ। ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਿਖਾ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ-ਵਿਧੀ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ-ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਵਧਾਈ ਕਰੋ। ਇਸ ਲਈ, ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ — ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹੈ।