ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੇ ਮੂੰਜ ਘਾਹ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਨੇਊ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਨਾਲ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਗਾਂਠਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਯਜਨਾ-ਯੋਗ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਪੜੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਜਨੇਊ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚ, ਮੋਹ, ਡਰ ਜਾਂ ਮੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਜਨੇਊ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਦਤ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਲਸੀਪਣ ਵਰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਨਾਮ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਖ਼ਰ 'ਅ' ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਲੰਮਾ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੂਦਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਸੱਜੇ ਨੂੰ ਤੇ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਖੱਬੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲੋ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਦुआ ਦਿਓ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਮਿਲੋ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੋ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਚਾਚਾ ਅਧਿਆਪਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਸ, ਵੱਡੀ ਦਾਦੀ ਤੇ ਦਾਈ ਅਧਿਆਪਕ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਇੱਕਠੇ ਬੈਠੋ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਵਿਵਾਦ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਤੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਣ ਕਰੇ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਗਤਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟਾ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਹੇ, "ਮੈਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ।" ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ "ਪੂਜਨੀਯ ਸ੍ਰੀਮਾਨ" ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਣ, ਅਤੇ ਜੋ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹੋਰ, ਉਹ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰਣ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਾਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇੱਕੋ ਜਾਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਪਤੀ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਮਾਣ ਦੇ ਪੰਜ ਦਰਜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਪਾਏ ਜਾਣ, ਉਹ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ—even ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਦਸਵੇਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਬੀਮਾਰ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਬੋਲ ਸਾਂਭ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਤਰੀ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਵੈਸ਼ ਸਭਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ, ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਮਝਾਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਣ।