ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗਤਿਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਮਝ ਇਕ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਧਿਆਨ ਬਾਰਾਂ ਚਕਰਾਂ ਤੱਕ ਲੰਮਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਾਹ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਪਦਮਾਸਨ (ਕਮਲ ਆਸਨ) ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬੈਠਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਰਧ-ਬੈਠਕ ਵਾਲਾ ਆਸਨ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਸਤਿਕ ਆਸਨ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਚਾਹੇ ਅੱਗ ਕੋਲ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੋਰ, ਡਰ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਜਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਨਾ ਹੀ ਤਨ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜੇ। ਉਹ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਕਰੇ। ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੁੱਲੀਆਂ ਰੱਖੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਡੰਡੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸੁਵਰਨੀਅਤ ਤੱਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉਹ ਅਉਪਚਾਰਿਕ, ਓਮ ਰੂਪ ਅਪਰਚਿੱਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਲਕਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤਿ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦੇਵੇ, ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪਰਮ ਕਮਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਪਚੀਸਵੇਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਓਮ ਰੂਪ ਅਮਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੱਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਓਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਵੇ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਪਰਮ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ। ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਨਿੱਕਸ ਹੈ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ, ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਇਹ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮਝ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਮਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗੁੱਝ ਰਾਜ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਭਗਤ ਹੈ। ਜੋ ਸੁਖ, ਗੁੱਸੇ, ਡਰ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਭਗਤ, ਜੋ ਘਰ-ਵਿਹੂਣਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।