ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਹੀ ਜੋਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਟ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇ ਬੰਧਨ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਠ ਮੁਢਲੀਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਗ—ਗੁਦਾ, ਜਨਨੇੰਦ੍ਰੀ, ਦੋ ਹੱਥ, ਦੋ ਪੈਰ ਅਤੇ ਬੋਲੀ—ਇਹ ਮਿਲ ਕੇ ਕੁੱਲ ਦੱਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੇਈ (23) ਤੱਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤੱਤ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਵਿਅਕਤ—ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਸਮਝ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੰਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬੰਧਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਕੜਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਅਵਿਅਕਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਤੱਤ ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ, ਮੰਗਲਮਈ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਮੂਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤ, ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਇਆ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਿਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਥਿਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ। ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਜੋ ਓਮ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗ ਵੀ ਵਰਨਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੱਚ ਦਾ ਰੂਪ, ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ। ਉਹੀ ਬੀਜ, ਜਗਤ ਅਤੇ ਇਕੋ ਇਕ ਪਰਮੇਸ਼्वर ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤਦ, ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਰੂਪ ਹੋ?" ਇੱਥੇ, ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਜਗਤ ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਇਕਤਾ ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।