ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਹੀਰਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵੀਰਭਦਰ ਹਾਂ; ਸਿਦ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਹਾਂ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵਜ੍ਰ ਹਾਂ; ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸੱਚ ਹਾਂ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹਾਂ; ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ। ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕੁਬੇਰ ਹਾਂ; ਗਣਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵੀਰਕਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹਵਾ ਹਾਂ; ਦੁਪਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਹਾਂ। ਵੈਦਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਾਮ ਵੈਦ ਹਾਂ; ਯਜੁਰ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਆ ਹਾਂ। ਸਤੁਤੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੁਕਤ ਹਾਂ; ਸਾਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਜਯੇਸ਼ਠ ਸਾਮਨ ਹਾਂ। ਧਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਹਾਂ; ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅਵਿਮੁਕਤਕਾ ਹਾਂ। ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਾਂ; ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮੌਤ ਹਾਂ। ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਂ; ਉੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਹੀ ਜੋਤ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇ ਬੰਧਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਧਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਠ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਦਲਾਵ ਹਨ। ਅਨੁਸ, ਜਨਨ ਅੰਗ, ਦੋ ਹੱਥ, ਦੋ ਪੈਰ, ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅੰਗ—ਇਹ ਦਸਵੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੇਇੰਤੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹਨ। ਜਗਤ ਦਾ ਅਦੀ, ਮੱਧ, ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਕਾਰਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਜੋ ਸਮਤਾ ਵਿਚ ਹੈ, ਅਵਿਵਕਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਸਮਝ ਦੇ ਫਰਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਮ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੰਧਨ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੰਧਨ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬਾਂਧਣ ਵਾਲੇ ਫੇਟਰ ਹਨ। ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ, ਅਵਿਵਕਤ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ, ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ, ਸੁਭਾਗਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਮੂਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਸੂਖਮ ਤੱਤ, ਮਹੱਤ ਤੱਤ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ—ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ, ਮਾਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅਟਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਵਿਚ ਮੋਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ। ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਓਮ ਅੱਖਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਜੋ ਨਾਸਵਾਨ ਵਿਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੰਧਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀਅਤ, ਤੱਤ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਰਨ-ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।