ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਲਪ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਕਲਪ ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਰਹਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ‘ਪਰਾ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਸੇ ਸੋ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਮਾਂ-ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉੱਚ ਆਤਮਾਵਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਲਯ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਧੰਨ ਭਗਵਾਨ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਹੀ ਚੱਕਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਵਰਾਹਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹਵਾਵਾਂ ਆਦਿ, ਦਿਸ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਵਰੂਪ ਦੇਵਤਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਜਲ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ‘ਬ੍ਰਹਮਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਣੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਜੋ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਾਯੁ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ—"ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਉਸ ਪੁਰੁਖ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਦਿ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਹੈ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੈ। ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਜਾਗਰਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਅਨੰਤ, ਅਪਾਰ, ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਨੂੰ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ, ਤੇਰੇ ਮਾਇਆ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਸਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਸਿੱਧ, ਪੂਜਨਯ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਰੂਪਵਾਨ ਅਤੇ ਅਰੂਪ ਮਾਧਵ ਨੂੰ।" ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਤੂੰ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ ਹੈ।" ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰੂਪ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਮੁੜ ਡੁੱਬੀ ਨਹੀਂ। ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸੜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਅਚੇਤਨ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਗਿਆਨ, ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ, "ਤੇਰ੍ਹੀ ਰੀਖ" ਜਾਂ ਆੜੀ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ, ਇਕ ਨਵੀਂ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ।