ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਕੰਦਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਵੈਭੂ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੇਵਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਤੀਤਵ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਥਾਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ—all ਸਵੈਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਰੁੱਤਾਂ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ—all ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਉੱਚਤਮ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਅੰਸ਼, ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ—all ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਤੀਤਵ ਵਿਚ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵੀ ਸਵੈਭੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਉੱਭਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਦਿ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਵੀ ਸਦਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ—ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ—ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ, ਆਨੰਦਮਈ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ—ਹਰੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਧਾਰੀ ਹਨ। ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਾਂ; ਵਾਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਵਕ ਹਾਂ। ਹਾਥੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਏਰਾਵਤ ਹਾਂ; ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ। ਕਲਾ-ਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਹਾਂ; ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਹਾਂ। ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੀਰਭਦਰ ਹਾਂ; ਸਿੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਪਿਲ ਮুনি ਹਾਂ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਜ੍ਰ ਹਾਂ; ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੱਚ ਹਾਂ। ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਾਂ; ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੁਬੇਰ ਹਾਂ; ਗਣਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੀਰਕ ਹਾਂ। ਜੋ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਾਯੂ ਹਾਂ; ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਹਾਂ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਾਮ ਵੇਦ ਹਾਂ; ਯਜੁਰ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ਤ-ਰੁਦ੍ਰੀਯਾ ਹਾਂ। ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਹਾਂ; ਸਾਮ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੇਠਾ ਸਾਮਨ ਹਾਂ। ਧਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਹਾਂ; ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਵਿਮੁਕਤਕ ਹਾਂ। ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਾਂ; ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੌਤ ਹਾਂ। ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਂ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਇਸਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਤੱਤ, ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ—all ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੰਮਣ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।