ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਂਹ ’ਚ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸਮਝਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਅਤ੍ਰਿ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਿਆ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਨੱਚਦਾ ਹੈਂ, ਯੋਗ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਿਵਿਆ ਨਾਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਜੋ ਤੇਜ ਪ੍ਰਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸਵੈ-ਚੇਤਨ, ਅਡੋਲ, ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸੂਰਜ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਆਕਾਸ਼, ਬ੍ਰਹਮ, ਸ਼ੂਨ੍ਯ, ਆਦਿ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਸਰੂਪ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਤੱਤ ਹੈ। ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਅਸੀਂ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਅਰਜ਼ੂ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਭਵ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਸਦੀਵੀ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਬੋਲ ਕਹੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝੀ ਗਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਆਤਮਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਉਪਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮੇਰੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਹਨ। ਜਗਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਤੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।