ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਆਤਮਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਜੁੜ ਕੇ ਸੁਣੀਏ: ਸਦਾ-ਸਥਿਰ, ਆਨੰਦਮਈ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਤੇ ਦੁਵੈਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੋ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਠਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਾਂਤ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੈ, ਉਹ 'ਕਾਲ' ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜੋੜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜੋ 'ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਪੱਚਵੀਂ ਤੱਤ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੱਤ-ਚਿੰਤਕ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ 'ਜੀਵ', ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਆਨ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਉਸ ਦਾ ਯੰਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਅਵਿਵੇਕ 'ਕਾਲ' ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਭੂ 'ਪ੍ਰਾਣ' ਕਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਰਵ-ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਪੁਰੁਸ਼। ਮਨ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਉਪਜਦਾ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਾਣ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਮੇਰੇ ਸਿਵਾਏ—ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਆਕਾਸ਼-ਸਵਭਾਵ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ—ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦਾ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਮਾਇਆ-ਰੂਪ ਹੈ, ਕਾਲ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ, ਵੈਦਿਕ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ। ਉਹ ਆਤਮਾ, ਰਚਨਹਾਰ, ਆਗਿਆ-ਦਾਤਾ, ਕਾਲ, ਅੱਗ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰੁਖ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਨੂ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੈਦਿਕ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਆਕ, ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਹ ਅਵਸਥਾ—ਆਨੰਦ, ਸਰਵੋਚ ਸਥਿਤੀ—ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਭਗਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹਾਂ। ਸੱਚਮੁਚ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਰਣੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸੰਸਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਮਾਇਆ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹ-ਭ੍ਰਮ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਰਖਿਆ, ਅਤੇ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮੂਲ, ਮਾਇਆ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।