ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਭੀ ਉਲਝਣ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੀ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਮੂਲ ਤੱਤ ਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੋ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੀ—ਇਹ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਅੰਦਰ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਨਿਯੰਤਾ ਹਾਂ, ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਕੰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੁਰਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਐ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਹੀ ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸ਼ਯ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਐ ਯੋਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਓ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ, ਅਪਰਗਟ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਹੈ। ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰਗੁਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ। ਸਭ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵੇਦ-ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਰੂਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪੱਚੀਵਾਂ ਤੱਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਗਿਆਤਾ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੱਤ-ਦਰਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵ, ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਇਸ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਘਾਟ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਮਨ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਹੱਤੱਤੱਤ੍ਵ ਹੈ। ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਾਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ—ਜੋ ਅਪਰਗਟ, ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦਾ ਧਾਰੀ ਤੇ ਮਾਇਆ-ਮਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਹੈ।