ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਪਰ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਹ ਅਤੇ ਵੈਰ, ਭਟਕਾਵੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੰਡ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਫਰਕ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭੇਦ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਉਠਦੇ ਚਿੰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਮੈਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਵੀ ਆਤਮਾ ਅਦੁਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਪਾਰਥਕਤਾ ਵਾਲੇ ਪਾਵਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ ਲੋਕ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਤੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਪਟਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਪੁਰਖ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ, ਸਮਰਣ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਯੋਗੀ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਮਰ ਹੋ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਮਾਇਆ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਹੀ ਅਸਲ ਹੈ। ਯੋਗ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਂਖ੍ਯ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਇਕ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸਤਿਆਨੁਵੇਸ਼ੀ ਹਨ। ਲੋਕ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਡੁੱਬਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੀ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਪਰਮਤੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਵੱਡਾ ਪੁਰਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਤਾਕਤ ਮੇਰੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਰਮ ਪਵਿਤਰਤਾ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ, ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਸਾਂਖ੍ਯ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਪਜਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।