ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਖੂਬੀ ਹੈ, ਉਹੀ Īśvara, ਅਰਥਾਤ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਦਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ Svayambhū, ਆਪ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ Hara ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ Viṣṇu ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਨੁਮਾਨ ਜਾਂ ਵਿਅਖਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੁੜ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਰਾਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਪਰਾਰਧ ਹੀ ਹੈ। ਤੀਹ ਕਾ਷ਠਾ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੀਹ ਕਲਾ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੱਖਣਾਯਨ ਰਾਤ ਹੈ, ਉੱਤਰਾਯਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਨ ਹੈ। ਚਤੁਰਯੁਗਾ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੌ ਹਿੱਸਾ ਸੰਧਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਛੇ ਸੌ ਹਿੱਸਾ ਸੰਧਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇਕੱਤਰ ਇਕੱਤਰ ਸੱਤਹੱਤਰ (71) ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੂ, ਫਿਰ ਸਾਵਰਨਿਕ ਆਦਿ ਮਨੂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਪੂਰੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ, ਕਲਪ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਵਿਅਖਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਕਲਪ ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਰ੍ਹਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ 'ਪਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਲਯਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਰਚਨਾ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਧੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰਾ ਰਾਜਾ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਉਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਚਕ੍ਰਾਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਵਰਾਹਾ ਚਕ੍ਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਨ ਹਵਾ, ਨ ਹੋਰ ਕੁਝ—ਸਭ ਕੁਝ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਰਾਯਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਰਾਯਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਰਚਨਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਤੀ ਨੇ, ਸੰਕੇਤ ਦੁਆਰਾ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਕੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਹ 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਹਵਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।