ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਰਪਾਲੂ ਤੇ ਦਯਾਲੂ ਹਨ, ਆਪ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਏ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੇ ਦਿਵਿਆ ਦੇਵਤਾ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ।” ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਅਚਯੁਤ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ?” ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅੱਗੇ ਪਰਗਟ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਯੋਗ ਦੀ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਵਿਖਾਓ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਦੇ ਧਜਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੋ। ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਅਚਾਨਕ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅਦਭੁਤ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਯੋਗਯਤਾ ਦੇ ਜੋਗ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਜੋਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਉਜਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਨੂਠੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ, ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਵੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੈਨਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਰਮ ਆਤਮ-ਯੋਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਭਗਤ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਤਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ, ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਪਾਣੀ, ਨਾ ਅੱਗ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼। ਉਹ ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਸਵਾਦ, ਨਾ ਗੰਧ ਹੈ; ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਨਾ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਅਜੋਨ ਆਤਮਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਦਲ-ਬਦਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਤੇ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਗਲਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਾਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਗਤਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨ ਮੋਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅਵਿਵੇਕ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ‘ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ।