ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਤੀਜੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਗਵਤ, ਚਾਰ ਮੁੱਢਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼੍ਣੁ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਤਵ ਗੁਣ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ, ਤਮਸ ਗੁਣ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਦੋ ਰੂਪਾਂ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਕਰਤੱਬ, ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਪਾ ਦੇਂਦਾ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਜਨਮਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਹਾਂਦੇਵ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਵ-ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਅਧੀਨਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇਸ਼੍ਵਰ, ਸਵਾਮੀ ਕਹਾਇਆ। ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਵਯੰਭੂ ਕਹਾਇਆ। ਉਹ ਹਰਾ ਕਹਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਕਹਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵ-ਜਾਨਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਦੁਖ ਤੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੁਕਤਿਕਾਰ ਕਹਾਇਆ। ਪਰਮ-ਪੁਰਖ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਿਅਰਥ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਬ੍ਰਹਿਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਇਹ ਰਚਨਾ, ਆਪ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹੀ ਪਰਮ-ਕਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਾਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਵੀ ਪਰਾਰਧ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਤੀਹ ਕਾ਷ਠਾ ਇੱਕ ਕਲਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੀਹ ਕਲਾ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਹੀਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਰਾਤ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਨ ਹੈ। ਚਤੁਰਯੁਗਾ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਸਮਝੋ। ਉਸ ਵਿੱਚ, ਸੌ ਭਾਗ ਸੰਧਿਆ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਭਾਗ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਛੇ ਸੌ ਭਾਗ, ਸੰਧਿਆ ਭਾਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦਵਾਪਰ, ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇਕਹੱਤਰ ਗੁਣਾ ਮਾਨਵੰਤਰਾ ਹੈ। ਸਭ ਸਵਯੰਭੂ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਫਿਰ ਸਾਵਰਨਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਇਹ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਲਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿਆਦ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਕਲਪ ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਸਾਲ 'ਪਰਾ' ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਭਾਵਕ ਪ੍ਰਲੈ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ, ਰਚਨਾ ਮੁੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਕਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁੜ ਖਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਮਹਾ-ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਗਵਾਨ ਹੀ ਰਾਜਾ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਇਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਚਕ੍ਰ ਹੈ। ਵਰਾਹ ਚਕ੍ਰ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਰਨਨ ਕਰਾਂਗਾ।