ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੇਜਸਵੀ ਹਸਤੀ, ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਅਕੁੰਠ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕੁੰਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਤੇ ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਹੜੇ ਮੰਦੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁੱਧ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ। ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਪਰਮ ਵੈਸ਼ਣਵ ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸੀ ਤੱਤ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਨੀਰੁੱਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕੋ ਇਕ, ਨਿਰਗੁਣ ਹਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਰੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਪਾਂਤਰਤਮਾ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਵਿਆਸ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਫਿਰ ਸੱਚ; ਜੋ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲੇ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਮਨੁ ਸਵਾਇਆੰਭੂਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਵੈਦਿਕ ਵਿਆਸ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ, ਸਵਿਤਾ ਵਿਆਸ ਹੈ; ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਯੁ ਵਿਆਸ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੌਵੇਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰਸਵਤ ਵਿਆਸ ਹਨ; ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ, ਤਿਨੂੰ ਤੀਨ ਧਾਮਾਂ ਵਾਲਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਚੌਦਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕਸ਼ੁ, ਸਤਾਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤੰਜਯ, ਅਠਾਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਰਿਤੰਜਯ, ਇਕੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸ਼੍ਰਵਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਸ਼ਮਾਯਣ, ਪੱਚੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ, ਛੱਬੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਸ਼ਰ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਬਣੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੂੰ ਹੀ ਹਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੈਲਾ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਵਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੂੰ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਾਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਲਾਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਯਜਮਾਨ ਪ੍ਰਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦਗਾਤ੍ਰੀ ਪਦ ਨੂੰ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਪਦ ਨੂੰ ਅਥਰਵਣ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜੁਸ ਮੰਤਰ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਨੂੰ, ਤੇ ਸਾਮ ਗੀਤ ਸਾਮ ਵੇਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਨੂੰ ਸੌ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਫਿਰ, ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਨੂੰ ਨੌ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।