ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਦਸੋ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਓ। ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਰਲਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸੁਣਾਓ।" ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਚੁੱਕੀ—ਉੱਤਮ, ਤਾਮਸ, ਰੈਵਤ ਅਤੇ ਆਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਜੋ ਮਨਵੰਤਰਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅੰਤਰਾਲ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉਸ ਮਨੁ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸਵਰੋਚਿਸ਼। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਿਆ। ਟੀਮੀਰਾ, ਚਰਵਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਰਿਸ਼ੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਹੁਣ ਦੂਜੇ ਅੰਤਰਾਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਉੱਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਥੇ ਪੰਜ ਗਰੁੱਪ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ-ਬਾਰਾਂ ਦੇਵਤਾ, ਵਸਾਵਰਤਿਨ ਕਹਾਏ। ਸਤਪਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਉਥੇ ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਸੁਧੀਆ, ਸਤਾਈ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋਏ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਪੀਵਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸੱਤ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਥੇ ਵਾਸੁ ਨਾਮਕ ਮਨੁ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਥੇ ਚੌਦਾਂ ਗਰੁੱਪ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ। ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਰੈਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਹ ਚਾਰ ਮਨੁ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜੀ ਹਨ। ਮਨੋਜਵ ਉਹਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣੇ। ਉਥੇ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਅਤੇ ਲੇਖਿਆ—ਪੰਜ ਗਰੁੱਪ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਅੱਠ—ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਅਤਿਨਾਮਾ, ਸਹਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਾਰ, ਇਹ ਸੱਤ ਪੁਣਯਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁ ਸੱਤਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਥੇ ਪੁਰੰਦਰ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਪਸਥਿਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਾਸੀ ਉਸਦੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਸਨ। ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਓ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰੁਚਿ ਤੋਂ, ਯਜ्ञਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ। ਉਹ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਮੇ। ਸਤਿਆ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਤਿਆ ਨਾਮਕ, ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਸਤ ਰੂਪ ਸੀ, ਜੰਮੇ। ਹਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਹਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਮੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਮਨ-ਜੰਮੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਵੈਕੁੰਠਾ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਮੇ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪੁਰੰਦਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਅਾਪਕ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਜਿਵੇਂ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਿਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ। ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਰਵਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਰਮ ਵੈਸ਼ਣਵ ਰੂਪ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਮਨੁਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।