ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਰ ਥਾਂ, ਚਾਰੇ ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਇਹ ਸਰਬੱਤ੍ਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਂ ਪਰਮ ਪਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਖੇਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਬਾਰੇ ਵੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਓ। ਉਤਮ, ਤਾਮਸ, ਰੈਵਤ ਅਤੇ ਆਕਸ਼ੁਸ਼—ਇਹ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਹੁਣ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅੰਤਰਾਲ ਹੁਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਸਵਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੁ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਤਿਮਿਰਾ, ਚਰਵਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਹੁਣ ਦੂਜੇ ਅੰਤਰਾਲ, ਉਤਮ ਨਾਮਕ, ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਉੱਥੇ ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਪੰਜ ਗਰੁੱਪ, ਹਰ ਇਕ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ-ਬਾਰਾਂ, ਵਾਸਵਰਤਿਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਤਪਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਇਹ ਸੱਤ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਸੁਧੀਆ, ਜੋ ਸਤਾਈ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ। ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਮ ਗਏ। ਪਿਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸੱਤ ਵੀ ਉੱਸ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਮਨੁ ਵਾਸੁ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣੇ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਚੌਦਾਂ-ਚੌਦਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਰੈਵਤ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਹ ਚਾਰੋ ਮਨੂ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਜਵ ਵੀ ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣੇ। ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਅਤੇ ਲੇਖਿਆ, ਇਹ ਪੰਜ ਗਰੁੱਪ, ਹਰ ਇਕ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਅੱਠ, ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤਿਨਾਮਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੂ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਇਹ ਸੱਤ ਸ਼ੁਭ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁ ਹੁਣ ਸੱਤਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰੰਦਰ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੈਣਿਕਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ, ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ, ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਬਣੇ। ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰੁਚਿ ਤੋਂ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਨਮਿਆ। ਸਤਿਆ ਵਿੱਚ, ਸਤਿਆ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ—ਜਨਾਰਦਨ ਸੱਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਹਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਹਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਾ-ਕ੍ਰਮ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ।